“सामाजिक न्यायासाठी एकत्र उभं राहू या”
“सामाजिक न्यायासाठी एकत्र उभं राहू या”
फेसबुक सारख्या सार्वजनिक मंचांवर अलीकडे बौद्ध आणि मातंग समाजातील काही व्यक्तींमध्ये दिसणारी शाब्दिक चढाओढ ही केवळ ऑनलाईन वादांची मालिका नाही; ती आपल्या सामाजिक बांधणीतील एका खोल समस्येचं लक्षण आहे. डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांनी उभ्या केलेल्या चळवळीचा मूळ हेतू होता “अन्यायाविरोधात एकत्र लढणं, स्वतःमध्ये फूट पाडणं नाही.”
आजच्या परिस्थितीकडे पाहताना काही स्पष्ट मुद्दे दिसतात:
१. बाबासाहेबांचा लढा ‘जात–विरोधी’, ‘समाज–विरोधी’ नव्हता.
बाबासाहेबांनी आपला संघर्ष कधीही एका उपजात विरुद्ध दुसऱ्या उपजातीकडे वळवला नाही. ते म्हणायचे शक्ती एकतेत असते; विघटनात नाही. त्यांच्यासाठी अन्याय, अस्पृश्यता आणि शोषण हे शत्रू होते, स्वतःचे समाजबांधव नव्हे.
२. सोशल मीडियावरचे वाद प्रत्यक्षात समस्या सोडवत नाहीत.
पोस्ट–कमेंट–रिप्लाय यांच्या चक्रात जी द्वेषाची भाषा पसरते, ती समाजाच्या मनात अविश्वास तयार करते. त्यातून चर्चेऐवजी आरोपांची मालिका जन्माला येते. यामुळे प्रत्यक्षात फायदा कोणालाच होत नाही, ना बौद्ध समाजाला, ना मातंग समाजाला, ना चळवळीला.
३. ‘मी’पेक्षा ‘आपण’ या भूमिकेकडे परत जाण्याची गरज
बाबासाहेबांनी उभ्या केलेल्या चळवळीचा पाया होता शिक्षण, संघटन आणि संघर्ष. शिक्षण आपल्याला विवेक देते, संघटन सामूहिक शक्ती देते, आणि संघर्ष दिशाहीन नसून उद्देशपूर्ण असतो. आज वाद ज्या टप्प्यावर पोहोचले आहेत, ते पाहता प्रथम दोन तत्त्वांकडे शिक्षण आणि संघटन परत जाण्याची वेळ आली आहे.
४. समाजांतर्गत संघर्षाने बाहेरच्या शक्तींना फायदाच होतो.
इतिहास सांगतो की दलित चळवळ पुढे तेव्हाच गेली, जेव्हा महार–मातंग–चांभार–ढोर–कोळी–इतर उपजात एका मंचावरुन समान हक्कांची मागणी करत उभ्या राहिल्या. आतल्या भिंती उंचावल्या की बाहेरील शक्तींना मनमानी करण्यास मोकळीक मिळते. आजचा डिजिटल वाद त्या भिंती पुन्हा उभ्या करतोय.
५. मतभेद असू शकतात; तिरस्कार असू नये.
मतभेद हे नैसर्गिक आहेत. इतिहास, अनुभव, स्थानिक राजकारण या सगळ्यांनी दृष्टीकोन बदलतात. परंतु मतभेद म्हणजे शत्रुत्व नाही. एकमेकांवर घातक आरोप करणं, संपूर्ण समाजाला दोष देणं, अपमानात्मक भाषा वापरणं हे बाबासाहेबांच्या विचारांच्या पूर्ण विरुद्ध आहे.
समेटाचा मार्ग म्हणजे संवादाची भाषा बदलण्यापासून सुरुवात होते. राग किंवा वैयक्तिक आरोप न करता वस्तुनिष्ठपणे, मुद्द्यावर बोलण्याची गरज आहे. आपल्या समुदायातील वास्तविक समस्यांकडे लक्ष वळवणं महत्त्वाचं आहे; रोजगार, शिक्षण, आरक्षणाचा परिणाम आणि सरकारी योजनांवर एकत्रित आवाज उठला तरच सकारात्मक परिणाम दिसू शकतात. सार्वजनिक वाद वाढवण्यापेक्षा समाज संघटना, युवा गट आणि अभ्यासगटांच्या माध्यमातून तथ्याधारित, शांत अंतर्गत चर्चा करणं अधिक परिणामकारक ठरतं. शेवटी, बाबासाहेबांच्या चळवळीचा मूळ हेतू समता, स्वाभिमान आणि सामाजिक न्याय याची आठवण ठेवणं गरजेचं आहे, कारण ही चळवळ कधीच उपजातीय श्रेष्ठत्वासाठी नव्हती तर सर्वांना समान हक्क मिळवून देण्यासाठी होती.
फूट घालणारी भाषा कोणाचीही नसते; ती आपल्या एकतेला खालावत असते. आज गरज आहे ती एकतेच्या राजकारणाची, समजुतीच्या भाषेची, आणि बाबासाहेबांच्या मूल्यांवर आधारित वृत्तीची. बौद्ध आणि मातंग समाज हे स्वतंत्र ओळख असले तरी एकाच ऐतिहासिक संघर्षाचे सहप्रवासी आहेत. वादातून नव्हे तर संवादातूनच मार्ग निघतो.
हा लेखाच्या माध्यमातून दोन्ही समाजांना शांततेने, स्वपरीक्षणाने आणि परस्पर आदराने पुढे जाण्यासाठी एक नम्र आवाहन आहे.
नाव - सुरज प्रकाश तळवटकर
संपर्क- 9987662373
शहर - विरार
Leave Comments
Post a Comment