जंतर-मंतरवर प्रत्येक आंदोलनात 'जय भीम'चाच नारा का घुमतो? जाणून घ्या यामागचे खरे कारण..!

दिल्लीतील जंतर-मंतर हे भारतातील लोकशाही, संघर्ष आणि आंदोलनांचे सर्वात मोठे केंद्र मानले जाते. शेतकरी असोत, विद्यार्थी असोत, कामगार असोत किंवा विविध सामाजिक संघटना—आपल्या मागण्या सरकारपर्यंत पोहोचवण्यासाठी देशभरातून लोक येथे गोळा होतात.पण गेल्या काही काळात जंतर-मंतरवर होणाऱ्या जवळपास प्रत्येक आंदोलनात एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते, ती म्हणजे—चौफेर गुंजणारा 'जय भीम'चा नारा..!

अनेकदा प्रश्न पडतो की, वेगवेगळ्या विषयांवर होणाऱ्या या आंदोलनांमध्ये 'जय भीम' हाच नारा एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर का दिला जातो? यामागची मुख्य खालीलप्रमाणे आहेत:

१. संविधानाच्या संरक्षणाचा आणि घटनात्मक हक्कांचा आवाज

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी भारताचे संविधान लिहून देशातील प्रत्येक नागरिकाला समानता, स्वातंत्र्य आणि न्यायाचा अधिकार दिला. आज जेव्हा जेव्हा देशात नागरिक आपल्या हक्कांची मागणी करतात, आरक्षणाचा मुद्दा मांडतात किंवा घटनात्मक मूल्यांवर गदा येत असल्याचे वाटते, तेव्हा डॉ. बाबासाहेबांच्या विचारांची आठवण म्हणून आणि संविधानाचा विजय असो या भावनेने 'जय भीम'चा नारा दिला जातो.

Jantar Mantar Movement & Jai Bhim Slogan

२. अन्यायाविरुद्धच्या संघर्षाचे आणि प्रतिकाराचे प्रतीक (Symbol of Resistance)

काळाच्या ओघात 'जय भीम' या नार्याचे स्वरूप बदलले आहे. आता हा नारा केवळ एका विशिष्ट समुदायापुरता किंवा जयंती-पुण्यतिथीपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. तो शोषणाविरुद्ध, अत्याचाराविरुद्ध आणि अन्यायाविरुद्ध उठणाऱ्या प्रत्येक आवाजाचे प्रतीक बनला आहे. अन्यायाविरुद्ध लढताना मिळणारी ऊर्जा आणि प्रेरणा या नार्यातून मिळते.

३. वंचित, बहुजन आणि कामगार घटकांचा मोठा सहभाग

जंतर-मंतरवर होणाऱ्या आंदोलनांमध्ये दलित, आदिवासी, मागासवर्गीय, शेतकरी आणि कामगार संघटनांचे कार्यकर्ते मोठ्या संख्येने सहभागी होतात. या चळवळींमध्ये काम करणाऱ्या लोकांसाठी 'जय भीम' हा केवळ शब्द नसून ती त्यांची अस्मिता आणि संघटित होण्याची ताकद आहे.

४. विविध सामाजिक चळवळींचे एकत्रीकरण

आजकालच्या बहुतांश आंदोलनांमध्ये विविध विचारांचे लोक एकत्र येतात. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांचे आंदोलन असो वा शेतकऱ्यांचे—त्यात दलित आणि बहुजन संघटनाही आपला पाठिंबा देतात. जेव्हा या सर्व संघटना एकत्र व्यासपीठावर येतात, तेव्हा त्यांच्या चळवळीचे संस्कृतीरूप म्हणून हा नारा आंदोलनाचा मुख्य सूर बनतो.

थोडक्यात सांगायचे तर जंतर-मंतरवर 'जय भीम'चा नारा घुमणे म्हणजे केवळ एका विचाराचा जयजयकार नाही, तर तो संविधानाने दिलेल्या अधिकारांचा, लोकशाहीतील न्यायाचा आणि अन्यायाविरुद्धच्या एकत्रित संघर्षाचा एक बुलंद आवाज आहे!

शेवटी जय भीमच...?